ยอดพุ่ง126ตัวชาวประมงชี้'เจอแจ้งจับจบ' เปลี่ยนปลาหมอคางดำเป็นรายได้

วันที่ 25 กันยายน 2569 - 00:03 น.

กาฬสินธุ์-ชาวประมงเขื่อนลำปาวจังหวัดกาฬสินธุ์ ลั่น "ตั้งค่าหัวตัวละ 20 บาท" ล่าปลาหมอคางดำ ชี้ "เจอ แจ้ง จับ จบ" ไม่เวิร์ก เพราะจับได้ก็ไม่บอก ขณะที่ยอดจับเพิ่มพุ่งเป็น 126 ตัว ด้าน อาจารย์มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ เตือน "ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ" ปลาหมอคางดำโผล่ลำปาว เสี่ยงลามลุ่มน้ำชี-มูล-โขง พร้อมเปิด 5 แผนรับมือ  ดัน“ปลาหมอคางดำ” วายร้ายชายฝั่งไทย สู่ “เมนูเด็ด”อีสาน พลิกเอเลียนสปีชีส์เป็นเงิน ยกเคส ปลาดุกยักษ์การันตี

เมื่อวันที่ 24 กันยายน  2569 ปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคงดำ ที่เขื่อนลำปาว จ.กาฬสินธุ์ ชาวประมงพื้นบ้าน และ ประมงอาสา ยังคงออกหาปลาตามปกติและยังคงตรวจหาปลาที่มีลักษณะคล้ายปลาหมอคงดำ เพื่อรายงานต่อกรมประมง โดยวันนี้ผู้สื่อข่าวได้ไปพบกับ นายยุติธรรม ภูบัวนาค อายุ 38 ปี ชาวประมงพื้นบ้าน บ้านหนองสรวง ต.หนองสรวง อ.หนองกุงศรี จ.กาฬสินธุ์ ผู้จับปลาหมอคางดำในเขื่อนลำปาวเป็นคนแรกและโพสต์ภาพลงเพจ "ยุติธรรม คนหากินริมเขื่อน" เมื่อ 31 ส.ค. ที่ผ่านมา ที่ได้ออกมาเปิดใจถึงแนวทางกำจัดปลาชนิดนี้ที่ได้ผลที่สุดในมุมมองของเขา คือการสร้างแรงจูงใจให้ชาวประมงด้วยการ ตั้งค่าหัวล่า ซึ่งดีกว่าการปูพรมจับต่อเนื่อง และดีกว่ามาตรการ "เจอ แจ้ง จับ จบ" เพราะที่ผ่านมาอาจมีการพบมากกว่านี้ แต่ไม่มีการรายงาน

นายยุติธรรมเล่าว่า ภาพที่โพสต์จนเป็นกระแสทำให้สังคมตื่นตัวว่าปลาหมอคางดำแพร่ระบาดถึงเขื่อนลำปาวแล้ว ซึ่งเป็นจังหวัดแรกในภาคอีสานจาก 21 จังหวัดทั่วประเทศที่พบการระบาด โดยก่อนหน้านี้พบมากในภาคกลางและภาคใต้ คำถามแรกที่ตามมาคือ มันมาโผล่ที่นี่ได้อย่างไร? และยังเป็นการจุดประเด็นให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกรมประมง ต้องหาวิธีรับมือ ต่อมาภาครัฐจัดหน่วยเฉพาะกิจเคลื่อนที่เร็ว ระดมประมงอาสา ให้ความรู้ชาวประมงรอบเขื่อนในการค้นหาและตรวจจับ พร้อมรายงานผลรายวัน ตามข่าวจับได้เฉลี่ยวันละ 3-10 ตัว ล่าสุดยอดสะสมอยู่ที่ 118 ตัว ยอมรับว่าแนวทางรัฐ "ถูกทาง" แต่ไม่ทันใจ

“นายยุติธรรมมองว่าแนวทางของรัฐถูกต้อง แต่ผลอาจมาช้า เพราะเขื่อนลำปาวกว้างใหญ่ และเชื่อว่าปลาชนิดนี้อาจถูกนำมาปล่อยนานแล้ว โดยสังเกตจากปลาที่จับได้มีหลายขนาด ทั้งเล็ก กลาง และใหญ่ ส่วนตัวที่เขาจับได้บริเวณท้ายเขื่อน บ้านนาอวน รอยต่อบ้านหนองสรวง ด้วยตุ้มตาข่ายกว้าง 8 ซม. มีขนาดใหญ่กว่าทุกตัวที่พบในภายหลัง และมองว่าทำไมจุดแรกพบ กลับไม่เจอเพิ่ม เป็นประเด็นที่มีการตั้งข้อสังเกตคือ ช่วงหลังชาวประมงไม่พบปลาในพื้นที่ที่พบครั้งแรก (ต.หนองสรวง อ.หนองกุงศรี) แต่กลับพบบริเวณท้ายเขื่อน บ้านคำเขื่อนแก้ว ต.สำราญใต้ อ.สามชัย นายยุติธรรมซึ่งเป็นประมงอาสาด้วย ให้ความเห็นว่าชาวประมงโซนนี้และใกล้เคียงอาจจับได้เรื่อย ๆ มาระยะหนึ่งแล้ว เพียงแต่ ไม่ได้สังเกตว่าเป็นปลาหมอคางดำ เพราะรูปร่างคล้ายปลานิลมาก”

นายยุติธรรม อธิบายว่าชาวประมงพื้นบ้านหากินเพื่อยังชีพ ได้น้อยก็ทำกินในครัวเรือน ได้มากก็แบ่งขายเป็นค่าเทอมลูก ค่าน้ำ ค่าไฟ ชาวประมงบางคนจึงมองว่าการรายงานเป็นเรื่องยุ่งยาก ปลาจะกลายเป็นของกลางถูกนำไปวิจัย ซ้ำยังเสียเวลาทำมาหากินเพราะต้องให้ข้อมูลเจ้าหน้าที่ "สู้จับได้ไม่พูดจะดีกว่า" เขาระบุ และเป็นไปได้ว่านี่คือเหตุผลที่ไม่มีรายงานพบเพิ่ม จึงมองด้วยว่าการปูพรมจับต่อเนื่องอาจไม่คุ้มเสีย เพราะต้องใช้คน เรือ และเครื่องมือจำนวนมากเป็นเวลานาน ขณะที่มาตรการ "เจอ แจ้ง จับ จบ" อาจไม่ได้รับความร่วมมือเท่าที่ควร แต่ชาวประมงพร้อมร่วมมือเต็มที่หากมีสิ่งจูงใจที่คุ้มค่า จึงข้อเสนอ ค่าหัวตัวละ 20 บาท เพราะปัจจุบันปลาที่ชาวประมงรอบเขื่อนจับได้ขายเฉลี่ย กก.ละ 5-20 บาท ตามขนาดและชนิดปลา นายยุติธรรมจึงเสนอให้ภาครัฐตั้งราคารับซื้อปลาหมอคางดำ เช่น ตัวละ 20 บาท ให้ชาวประมงรวบรวมไว้ แล้วให้เจ้าหน้าที่ประมงมารับซื้อสัปดาห์ละครั้ง รับรองชาวประมงกระตือรือร้นและให้ความร่วมมือเป็นอย่างดี

“ส่วนพฤติกรรมของปลา นายยุติธรรมระบุว่าชอบอยู่รวมกันเป็นฝูงริมตลิ่งน้ำตื้นที่มีพืชน้ำให้ซ่อนตัว การที่มันอยู่รอดในน้ำจืดของเขื่อนลำปาวได้แสดงว่าปรับตัวเก่ง และเขาตั้งข้อสังเกตว่าอาจมีการผสมพันธุ์กับปลานิล เพราะหลายตัวที่จับได้หน้าตาคล้ายกันมาก หากไม่ดูคาง เกล็ด และหางจริง ๆ แทบแยกไม่ออก อย่างไรก็ตาม เขาชี้ว่าเขื่อนลำปาวมีปลานักล่าขนาดใหญ่ เช่น ปลาชะโด ปลาช่อน ปลาบู่ และปลาตองลาย อยู่หนาแน่น หากอาหารในน้ำลึกหายาก ปลาหมอคางดำตัวเล็กที่ออกลูกมากในน้ำตื้นก็อาจกลายเป็นเหยื่อของปลาเหล่านี้ได้เช่นกัน”นายยุติธรรม กล่าวในที่สุด

ขณะที่คณะเทคโนโลยีการประประมง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ ดร.เกษม เชตวัน อาจารย์ประจำ สาขาเทคโนโลยีการประมง คณะเทคโนโลยีการประมง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์(กรรมการประมงประจำจังหวัดกาฬสินธุ์) เปิดเผยว่า การพบปลาหมอคางดำในเขื่อนลำปาวครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็น "ตัวชี้วัด" สำคัญที่สะท้อนว่ามีคนตัดสินใจนำปลาชนิดนี้ปล่อยลงสู่ลุ่มน้ำลำปาวโดยตรง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นตามมา ที่น่ากังวลยิ่งกว่านั้นคือ เส้นทางน้ำจากลำปาวเชื่อมต่อไปยังลุ่มน้ำชี ลุ่มน้ำมูล และไหลลงสู่แม่น้ำโขง เปิดโอกาสให้ปลาต่างถิ่นชนิดนี้แพร่กระจายเป็นวงกว้างได้ไม่ยาก ด้วยอัตราการขยายพันธุ์ที่รวดเร็วและความทนทานสูง

อาจารย์เกษมเผยข้อมูลสำคัญว่า ย้อนไปช่วงปี 2545-2546 สมัยที่ยังเป็นราชมงคลกาฬสินธุ์ เคยสำรวจพบสัตว์น้ำจืดในลุ่มน้ำลำปาวมากถึง 124 ชนิด ครอบคลุมตั้งแต่จังหวัดอุดรธานีถึงกาฬสินธุ์ ประกอบกับข้อมูลจากมหาวิทยาลัยอุบลราชธานีที่เก็บข้อมูลพันธุ์สัตว์น้ำในลุ่มน้ำมูล-ชีที่เชื่อมกับโขง “เชื่อมั่นว่าใช้เวลาไม่นานปลาหมอคางดำจะเพิ่มจำนวน และแน่นอนว่าจะกระทบวิถีชีวิตของประชาชนในลุ่มน้ำลำปาว" อาจารย์เกษมกล่าวเตือน

ดร.เกษม กล่าวว่า ในฐานะสถาบันที่คร่ำหวอดด้านเทคโนโลยีการประมงมากว่า 38 ปี มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์วางแผนรับมือไว้ 5 ด้าน ได้แก่ 1. สำรวจการแพร่กระจาย ศึกษาว่าปลาหมอคางดำกระจายตัวมากน้อยเพียงใด และปัจจัยที่เร่งการแพร่ระบาด 2.ประเมินผลกระทบต่อปลาพื้นถิ่น ทั้งด้านบวกและลบต่อพันธุ์ปลาน้ำจืดดั้งเดิม 3.ตรวจสอบระบบนิเวศ-คุณภาพน้ำ ดูความเปลี่ยนแปลงในเขื่อนลำปาว 4.สร้างเครือข่ายเฝ้าระวัง ใช้เทคโนโลยีติดตามการกระจายตัวแบบเรียลไทม์ 5.ศึกษาความเป็นไปได้เชิงเศรษฐกิจ พลิกวิกฤตเป็นโอกาส หากพัฒนาเป็นสินค้าแปรรูปได้ โดยเครือข่ายประมงลุ่มน้ำลำปาวเตรียมเสนอโครงการทั้ง 5 ประเด็นต่อรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่มีกำหนดลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์ในวันเสาร์นี้ โดยให้ประธานสหกรณ์ผู้เลี้ยงปลาลุ่มน้ำลำปาวเป็นผู้นำเสนอ พร้อมความร่วมมือจากมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ สำนักงานประมงจังหวัด และศูนย์วิจัยพัฒนาประมงน้ำจืดภาคอีสาน

อาจารย์เกษมชี้ให้เห็นความแตกต่างที่น่าสนใจ ในพื้นที่ 3 สมุทร (น้ำกร่อย-น้ำเค็ม) ที่ปลาหมอคางดำระบาดหนักและสร้างความเสียหายต่อสัตว์น้ำเศรษฐกิจ ประชาชนกลับไม่นิยมบริโภคปลาชนิดนี้เพราะรสชาติไม่ถูกปาก แต่สำหรับอีสานซึ่งเป็นเขตน้ำจืดและมีวัฒนธรรมการกินที่ต่างออกไป อาจเป็นโอกาสพลิกวิกฤต พร้อมยกตัวอย่าง "ปลาดุกยักษ์" หรือปลาดุกรัสเซีย ที่ครั้งหนึ่งเคยถูกมองเป็นเอเลียนสปีชีส์ แต่วันนี้มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์นำมาแปรรูปจนกลายเป็นสินค้าเกรดพรีเมียม สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้จริง

ดร.เกษม กล่าวทิ้งท้ายด้วยข้อความถึงพี่น้องประชาชนว่า ให้ติดตามข่าวสารอย่างมีสติ เพราะขณะนี้ยังมีข้อมูลด้านโทษมากกว่าประโยชน์ที่ต้องศึกษาต่อไป สิ่งที่ทำได้ตอนนี้คือให้ชาวบ้าน ประมงพื้นบ้าน และโรงเรียนในพื้นที่ ช่วยกัน "ชี้เป้า" จุดที่พบการระบาด เพื่อให้หน่วยงานรัฐเร่งหาทางป้องกันแก้ไขได้ทันท่วงที

ส่วนการพบปลาหมอคางดำ ตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม 69  ล่าสุดมีรายงานว่าชาวประมงบ้านคำเขื่อนแก้ว ต.สำราญใต้ อ.สามชัย จ.กาฬสินธุ์ จับปลาหมอคางดำได้เพิ่มอีก 8 ตัว อยู่ที่บริเวณด้านตอนเหนือเขื่อนลำปาว ด้วยแหและตาข่ายดักปลา ทำให้ปัจจุบันมียอดสะสมแล้ว 126 ตัว นอกจากนี้รายงานแจ้งว่า ในวันที่ 26 กันยายน 2569 เวลา 10.00 น.นายวัชระพล ขาวขำ รมช.เกษตรและสหกรณ์ ในฐานะผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการติดตามสถานการณ์และแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ พร้อมคณะ จะลงพื้นที่เขื่อนลำปาว จ.กาฬสินธุ์ โดย จุดแรกจะไปที่ ท่าเรือสหัสขันธ์ อ.สหัสขันธ์ และจะลงเรือเดินทางมุ่งหน้าไปยังจุดบ้านนาอวน อ.หนองกุงศรี บริเวณที่พบปลาหมอคางดำครั้งแรก และยังเดินทางไปอีกหลายจุดตลอดทั้งวัน ที่จะมีการตรวจเยี่ยมฟาร์มกระชังเลี้ยงปลา การสร้างความรับรู้กับชาวบ้านชาวประมง ประเด็นการจำแนกปลานิลกับปลาหมอคางดำฯ เบื้องต้นประมง จ.กาฬสินธุ์ ได้ประสานเครือข่ายเจ้าหน้าที่ เครือข่าวประมงพื้นบ้านเขื่อนลำปาว พร้อมระดมกำลังทั้งในระดับอำเภอ กำนัน และผู้ใหญ่บ้านและประชาชนร่วมมือกันจับปลาหมอคางดำ  ด้วยเป้าหมายสำคัญเร่งด่วน คือ ควบคุม และจำกัดวงไม่ให้แพร่ระบาดอย่างเต็มที่