OPINION
เสียงกระซิบแห่งทราย: 'ปฏิบัติการแซนด์แมน' ความจริงของระเบียบโลกใหม่ โดย: ณัฐธพงษ์ อัครปรีชากุล
ทุกยุคสมัยมีเรื่องเล่าที่สัญญาว่าจะอธิบายโลกทั้งใบได้ในไม่กี่ย่อหน้า ในยุคที่ข้อความหนึ่งชิ้นเดินทางข้ามโทรศัพท์ไปยังผู้คนนับล้านโดยไร้การกลั่นกรอง เรื่องเล่าที่ทรงพลังที่สุดมักไม่ใช่เรื่องที่ถูกต้องที่สุด แต่เป็นเรื่องที่ตอบสนองความกลัว ความโกรธ และความหวังของผู้คนได้พร้อมกัน ดังเช่นเรื่องเล่าที่แพร่กระจายในโลกออนไลน์ภายใต้ชื่อ “ปฏิบัติการแซนด์แมน” (Operation Sandman) ซึ่งถูกนำเสนอในรูปของ “รายงานข่าวกรอง” ที่ประกาศว่ากว่า 100 ประเทศกำลังเคลื่อนไหวพร้อมกันเพื่อทำลายดอลลาร์สหรัฐ
บทความนี้มุ่งชวนนักวิชาการ นักศึกษา ประชาชนทั่วไป และนักเศรษฐศาสตร์การเมือง มาพิจารณาเรื่องเล่าดังกล่าวควบคู่กับข้อมูลที่ตรวจสอบได้ เพื่อให้เห็นทั้งเปลือกของเรื่องเล่าและเนื้อแท้ของความจริงในระเบียบการเงินโลก
1. ข้ออ้างของแซนด์แมน: จักรวรรดิที่ล่มด้วยความเงียบ
เรื่องเล่าเปิดฉากด้วยความเด็ดขาด โดยอธิบายว่าปฏิบัติการแซนด์แมนเป็นแผนประสานงานลับที่กว่า 100 ประเทศจะดำเนินการพร้อมกันเพื่อตัดความสัมพันธ์กับดอลลาร์และระบบปิโตรดอลลาร์ ทำให้ดอลลาร์และสินทรัพย์ที่ผูกติดกัน “ล่มสลายจนเกือบเป็นศูนย์” ในทันที พร้อมทั้งวาดภาพสหรัฐฯ เป็นอาณาจักรที่สร้างบนหนี้สิน เงินเฟ้อ และการหลอกลวง ในทางภาษาศาสตร์ นี่คือการใช้ไวยากรณ์บอกเล่าที่เด็ดขาด ไร้เงื่อนไข เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือแทนหลักฐาน
- ความเป็นจริงที่ปราศจากหลักฐาน: เมื่อตรวจสอบกับโลกความเป็นจริง ไม่มีเอกสารสาธารณะหรือสำนักข่าวใดที่ยืนยันการมีอยู่ของข้อตกลงลับดังกล่าว การที่รัฐบาลกว่าร้อยประเทศที่มีผลประโยชน์ขัดแย้งกันจะสามารถประสานงานลับให้พร้อมเพรียงกันได้นั้น เป็นสิ่งที่ขัดกับธรรมชาติของการเมืองระหว่างประเทศ
- ความขัดแย้งเชิงผลประโยชน์: ประเทศที่ถูกกล่าวอ้าง เช่น สมาชิก BRICS, OPEC+ หรืออาเซียน ล้วนถือครองสินทรัพย์ดอลลาร์ปริมาณมหาศาล การทำลายมูลค่าดอลลาร์ก็เท่ากับการทำลายความมั่งคั่งของตนเอง
- ข้อมูลจริงจาก IMF: ส่วนแบ่งของดอลลาร์ในทุนสำรองระหว่างประเทศลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไปในระยะยาว จากราว 72% ในปี 2001 มาอยู่ที่ราว 56.7% ในไตรมาสสองของปี 2026 นี่คือการขยับตัวทีละน้อยตลอดสองทศวรรษครึ่งจากการตัดสินใจของธนาคารกลางหลายร้อยแห่ง ไม่ใช่การระเบิดตัวในชั่วพริบตา
2. การโจมตีอย่างเป็นระบบ: BRICS, OPEC+ และสกุลเงินทางเลือก
เรื่องเล่าระบุว่ากลุ่ม BRICS, OPEC+, อาเซียน และภูมิภาคอื่น ๆ ได้ลงนามพร้อมกันเพื่อเปลี่ยนไปใช้ทองคำ สกุลเงินประจำชาติ หรือทางเลือกดิจิทัลเพื่อตัดดอลลาร์ออกจากการค้า แม้จะมีชิ้นส่วนที่เป็นจริง เช่น การที่กลุ่ม BRICS พูดคุยเรื่องการค้าด้วยสกุลเงินท้องถิ่น หรือการที่ธนาคารกลางทั่วโลกซื้อทองคำเพิ่มขึ้น แต่เรื่องเล่าได้ขยายความจนเกินขอบเขต
- ข้อจำกัดของสกุลเงินทางเลือก: ส่วนแบ่งของหยวนในทุนสำรองโลกยังคงอยู่ราว 2% เท่านั้น (ประมาณ 1.95% ณ ปลายปี 2025) ผลตอบแทนส่วนใหญ่ของการกระจายความเสี่ยงตกแก่ยูโรและสกุลเงินขนาดเล็กอื่น ๆ
- โครงสร้างธุรกรรมโลก: ข้อมูลสำรวจของธนาคารเพื่อการชำระหนี้ระหว่างประเทศ (BIS) ปี 2025 แสดงว่าดอลลาร์ยังคงเป็นคู่ค้าด้านใดด้านหนึ่งในธุรกรรมแลกเปลี่ยนเงินตราระหว่างประเทศสูงถึงราว 89% ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนการเปลี่ยนผ่านที่ดำเนินไปอย่างช้า ๆ ไม่ใช่การพังทลาย
3. จุดจบของปิโตรดอลลาร์ = จุดจบของเกม?
เรื่องเล่าอ้างว่าหากผู้ผลิตน้ำมันละทิ้งการค้าน้ำมันด้วยดอลลาร์ ความต้องการดอลลาร์จะหายไป เงินเฟ้อจะพุ่งสูง และตลาดพันธบัตรจะล่มสลายภายในไม่กี่ชั่วโมง
- รากฐานที่มั่นคงกว่าน้ำมัน: แม้ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ และซาอุดีอาระเบียในอดีตจะมีส่วนช่วยหนุนดอลลาร์ (การรีไซเคิลปิโตรดอลลาร์) แต่เหตุผลที่ดอลลาร์ยังคงเป็นผู้นำในปัจจุบันมาจากขนาดและสภาพคล่องอันไม่มีใครเทียบได้ของตลาดพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ ระบบกฎหมายที่น่าเชื่อถือ และ "ผลของเครือข่าย"
- การลงมือที่ย้อนกลับมาทำร้ายตนเอง: ประเทศผู้ผลิตน้ำมันและกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติของรัฐอ่าวเปอร์เซียต่างก็ถือสินทรัพย์ดอลลาร์จำนวนมหาศาล การทำลายดอลลาร์จึงเปรียบเสมือนการเผาบ้านตนเอง นอกจากนี้ ปัญหาการกระทำร่วมกัน (Collective Action Problem) ทำให้แต่ละประเทศต่างลังเลที่จะเป็นรายแรกในการเทขาย
4. การล่มสลายของเงินเฟียต: ดอลลาร์เหลือศูนย์จริงหรือ?
ภาพวันสิ้นโลกทางการเงินที่ระบุว่าความมั่งคั่งจะหายไปในไม่กี่วันและความยุติธรรมหลังยุคอาณานิคมของดอลลาร์กำลังมาถึง เป็นการเล่นกับอารมณ์ความรู้สึก แม้ความกังวลเรื่องภาระหนี้สาธารณะของสหรัฐฯ จะเป็นประเด็นที่นักเศรษฐศาสตร์ถกเถียงกันอย่างจริงจัง แต่วิวัฒนาการของเงินตราแสดงให้เห็นว่าสกุลเงินสำรองของโลกเปลี่ยนมือผ่านการใช้เวลาหลายทศวรรษ ไม่ใช่ไม่กี่วัน ประสบการณ์จากการเปลี่ยนผ่านจากปอนด์สเตอร์ลิงสู่ดอลลาร์พิสูจน์แล้วว่าสกุลเงินสำรองมีความหนืดสูง และยังไม่มีทางเลือกอื่นใดที่มีตลาดลึกและปลอดภัยเทียบเท่า
5. ภูมิรัฐศาสตร์เอเชีย: เมื่อสนามจริงซับซ้อนกว่าเรื่องเล่า
ภูมิภาคเอเชียซึ่งพึ่งพาการค้า พลังงาน และการเงินข้ามพรมแดนมากที่สุด ได้เลือกเดินนโยบายด้วยความระมัดระวังและสมเหตุสมผล:
- จีน: แม้จะพัฒนาCIPSและระบบชำระเงินดิจิทัลเพื่อลดความเสี่ยงจากการถูกคว่ำบาตร แต่การควบคุมทุนและข้อจำกัดโครงสร้างทำให้หยวนมีสัดส่วนจำกัด การทำลายดอลลาร์อย่างฉับพลันจะส่งผลร้ายต่อเศรษฐกิจส่งออกของจีนเอง
- อินเดีย: ปฏิเสธต่อสาธารณะว่าไม่มีนโยบายทำลายดอลลาร์ แม้จะส่งเสริมการชำระเงินด้วยรูปีในบางประเภท แต่นโยบายหลักคือการยึดถือ "การจัดแนวหลายขั้ว" (Multi-alignment)
- อาเซียน: มุ่งเน้นความร่วมมือด้านการชำระเงินด้วยสกุลเงินท้องถิ่นเพื่อลดต้นทุนและความผันผวนจากวิกฤตการณ์ในอดีต แต่ห่วงโซ่อุปทานและสินค้าส่งออกส่วนใหญ่ยังคงผูกติดและเรียกเก็บเป็นดอลลาร์
6. ความมั่นคงในทุกมิติ: เมื่อเงินเป็นอาวุธ
แม้ปฏิบัติการแซนด์แมนจะไม่ใช่เรื่องจริง แต่ประเด็นการนำโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินมาใช้เป็นเครื่องมือลงโทษ หรือ "การทำให้การพึ่งพากันเป็นอาวุธ" (Weaponized Interdependence) เป็นความเสี่ยงที่ทุกประเทศต้องตระหนัก:
- ความมั่นคงทางการเงิน: ธนาคารกลางในเอเชียกระจายความเสี่ยงผ่านการถือครองทองคำเพิ่มขึ้นและพัฒนาตลาดพันธบัตรสกุลเงินท้องถิ่น สำหรับประเทศไทยและประเทศส่งออก ความเสี่ยงที่แท้จริงคือความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนและนโยบายดอกเบี้ยของเฟด
- ความมั่นคงด้านพลังงานและอาหาร: ความเสี่ยงด้านพลังงานขึ้นอยู่กับเส้นทางการลำเลียง (เช่น ช่องแคบฮอร์มุซและมะละกา) และราคาสินค้าเกษตรที่ผูกกับดอลลาร์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อเงินเฟ้อและค่าครองชีพในระยะยาว
- ความมั่นคงทางไซเบอร์และข้อมูล: ข้อมูลบิดเบือนในลักษณะ "แซนด์แมน" อาจกระตุ้นพฤติกรรมตื่นตระหนก เช่น การแห่ซื้อทองคำในราคาสูงหรือตกเป็นเหยื่อกลโกง การสร้างภูมิคุ้มกันด้วยความรู้เท่าทันทางการเงินจึงเป็นสิ่งสำคัญ
7. บทสรุป: เสียงกระซิบกับเสียงของข้อมูล
เรื่องเล่า “ปฏิบัติการแซนด์แมน” ปิดท้ายด้วยภาพจักรวรรดิที่ล่มสลายด้วยความเงียบ ทว่าประวัติศาสตร์เศรษฐศาสตร์ยืนยันว่า ระเบียบการเงินโลกไม่ได้เปลี่ยนผ่านด้วยคำสั่งเดียวจากห้องลับ แต่เกิดจากการตัดสินใจนับล้านครั้งของธนาคารกลาง บริษัท และครัวเรือนที่สะสมต่อเนื่องยาวนาน
สำหรับเอเชียและประชาคมโลก บทเรียนสำคัญไม่ใช่การเลือกระหว่างการล่มสลายกับความตื่นกลัว แต่เป็นการสร้างความยืดหยุ่นในทุกมิติ ทั้งทุนสำรองที่หลากหลาย ระบบชำระเงินที่เชื่อมโยงกัน พลังงานจากหลายแหล่ง และประชากรที่มีความรู้ทางการเงินพอจะแยกแยะระหว่างข้อมูลเชิงประจักษ์กับเสียงกระซิบ เพื่อรับมือกับความไม่แน่นอนด้วยเหตุผลอย่างแท้จริง
แหล่งอ้างอิง
- International Monetary Fund. IMF Data Brief: Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER), 2026Q2. 30 กันยายน 2026. data.imf.org
- International Monetary Fund. IMF Data Brief: COFER, 2026Q1. 1 กรกฎาคม 2026. data.imf.org
- Goldberg, L. และ Hannaoui, A. (2026). “The dollar’s status through the lens of foreign exchange reserves.” VoxEU / CEPR. cepr.org/voxeu
- Bank for International Settlements. Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and OTC Derivatives Markets, April 2025. กันยายน 2025. bis.org
- Chinn, M. “US Dollar Reserves, US-Iran War +1 Month.” Econbrowser. 2026. econbrowser.com